Indonesia đang xây dựng dự thảo sửa đổi Luật Bản quyền với nhiều quy định mới nhằm ứng phó sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI). Dự luật không chỉ xác lập nguyên tắc bảo hộ đối với tác phẩm có sự hỗ trợ của AI mà còn yêu cầu các nền tảng công nghệ phải trả thù lao khi sử dụng nội dung báo chí và các tác phẩm có bản quyền để huấn luyện mô hình AI.
Theo dự thảo do Reuters tiếp cận, tác phẩm được tạo ra với sự hỗ trợ của AI chỉ được bảo hộ quyền tác giả nếu có đóng góp sáng tạo đáng kể của con người. Trong khi đó, các nội dung do AI tự tạo hoàn toàn sẽ không đủ điều kiện được bảo hộ bản quyền.
Ông Hermansyah Siregar, quan chức phụ trách sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Luật Indonesia, xác nhận dự thảo là xác thực và cho biết đây sẽ là lần đầu tiên AI được quy định rõ trong Luật Bản quyền của nước này.
Theo ông, sự phát triển của AI tạo sinh đang tạo ra nhiều thách thức đối với hệ thống bản quyền truyền thống. Nếu không có quy định phù hợp, hoạt động sáng tạo của con người có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Nếu được thông qua, Indonesia sẽ trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á đưa các quy định về AI vào Luật Bản quyền
Một điểm đáng chú ý của dự luật là cấm AI sao chép phong cách sáng tạo đặc trưng của tác giả và yêu cầu các sản phẩm có sử dụng AI phải công khai thông tin về mức độ tham gia của công nghệ này.
Dự thảo cũng quy định các nền tảng công nghệ phải trả thù lao khi tổng hợp, đăng lại, hiển thị bản xem trước hoặc sử dụng nội dung báo chí để huấn luyện AI. Khoản tiền này sẽ được chuyển cho các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả do Nhà nước giám sát để phân phối lại cho các cơ quan báo chí và chủ sở hữu quyền.
Các quy định dự kiến áp dụng đối với nhiều loại hình tác phẩm như báo chí, phim, trò chơi điện tử, ảnh, phần mềm máy tính và các sản phẩm sáng tạo khác.
Bên cạnh đó, việc sử dụng tác phẩm có bản quyền để huấn luyện AI chỉ được phép nếu đáp ứng quy định về sử dụng hợp lý hoặc có thỏa thuận cấp phép từ chủ sở hữu quyền.
Theo giới chuyên gia, dự luật có thể tạo ra áp lực lớn đối với các doanh nghiệp công nghệ toàn cầu. Luật sư sở hữu trí tuệ Ari Juliano Gema nhận định một số quy định hiện nay có thể chưa phân biệt rõ giữa việc sử dụng AI cho mục đích nghiên cứu và mục đích thương mại.
Trước đó, Google đã bày tỏ lo ngại về kế hoạch sửa luật của Indonesia, cho rằng các quy định quá cứng nhắc có thể làm giảm động lực đổi mới sáng tạo, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và sự phát triển của nền kinh tế số. Tập đoàn này cho biết sẽ tiếp tục làm việc với Chính phủ Indonesia để hoàn thiện dự thảo. Trong khi đó, Meta và TikTok chưa đưa ra bình luận.
Theo dự thảo, các nền tảng không tuân thủ quy định mới có thể phải đối mặt với nhiều biện pháp xử lý, bao gồm thu hồi giấy phép hoạt động tại Indonesia.
Tòa nhà Quốc hội Indonesia tại thủ đô Jakarta. Ảnh tư liệu: Reuters
Động thái của Indonesia diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tìm cách hoàn thiện khung pháp lý đối với AI. Liên minh châu Âu (EU) đã ban hành Đạo luật AI với các yêu cầu minh bạch đối với nội dung do AI tạo ra, trong khi cơ quan bản quyền của Mỹ và Singapore đều khẳng định tác phẩm chỉ được bảo hộ khi có yếu tố sáng tạo của con người.
Nếu được thông qua, Indonesia sẽ trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á đưa các quy định về AI vào Luật Bản quyền, tạo tiền lệ mới trong việc cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới công nghệ và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của người sáng tạo.
Trần Ân
