Từ 500 tỷ đồng cho một vở diễn đến 19h30 mỗi tối ở VinWonders
Bà Sáu, một nông dân ở xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, chưa bao giờ nghĩ ở tuổi ngoài 60 bà lại trở thành diễn viên. Mỗi tối, bà cùng 139 người nông dân khác trong vùng ra hồ nước trước đình làng, mặc áo yếm, đội nón quai thao để diễn vở “Tinh hoa Bắc Bộ”. Họ không diễn cho làng xem, họ diễn cho khách du lịch Nhật, Hàn, những người vừa mua biệt thự nghỉ dưỡng quanh đó xem.
Vở diễn đó tiêu tốn của “chúa đảo” Tuần Châu - ông Đào Hồng Tuyển hơn 500 tỷ đồng. Riêng hệ thống thủy đình nổi lên từ mặt hồ trong một phút đã tốn gần một triệu đô la Mỹ. Nhưng đó không phải là một sân khấu. Đó là một tài sản trí tuệ.
Đó chính là cách mà các tập đoàn bất động sản lớn nhất Việt Nam đang âm thầm làm trong mười năm qua: họ không còn bán đất, họ bán một câu chuyện có bản quyền, và câu chuyện đó làm cho đất tăng giá.
Nếu Novaland đang phải đi bảo vệ hình ảnh như một cách phòng thủ, thì Sun Group, Vingroup và Tuần Châu lại chọn tấn công bằng cách tự tạo ra hình ảnh để sở hữu.
Sun Group tạo IP từ lễ hội và kiến trúc
Hãy lên Bà Nà Hills một ngày cuối tuần. Cây Cầu Vàng với hai bàn tay rêu phong nâng dải lụa vàng đã trở thành biểu tượng check-in của Việt Nam trên toàn thế giới. Ít ai biết rằng, để có được khoảnh khắc đó, Sun Group không chỉ đổ bê tông. Họ đã đăng ký bảo hộ kiến trúc, thiết kế cảnh quan và toàn bộ concept lễ hội trên đó. Sun Group là tập đoàn hiếm hoi tại Việt Nam dám theo đuổi mô hình “hệ sinh thái 3 chân kiềng”: Du lịch nghỉ dưỡng - Vui chơi giải trí - Bất động sản cao cấp. Chân kiềng ở giữa, chính là công nghiệp văn hóa.
Được biết, năm 2017, khi thành phố Đà Nẵng “chọn mặt gửi vàng” giao toàn bộ Lễ hội Pháo hoa Quốc tế cho Sun Group xã hội hóa, lễ hội đã thay đổi hoàn toàn. Từ một sự kiện 2 ngày, nó kéo dài lên 2 tháng, số đội thi quốc tế tăng từ 5 lên 8 đội. Kết quả, khách đến Đà Nẵng trong tháng 5/2017 tăng gần 50%, khách quốc tế tăng 81,2%, tổng thu du lịch đạt 1.801 tỷ đồng, tăng 48,8% so với cùng kỳ. DIFF - Da Nang International Fireworks Festival từ đó không còn là một sự kiện, nó trở thành một IP độc quyền, một tài sản trí tuệ gắn với thành phố và với Sun World.
Sun Group làm điều tương tự ở khắp nơi. Ở Sa Pa, Sun World Fansipan Legend không chỉ có cáp treo. Dưới chân núi, họ dựng lại Bản Mây, nơi những nếp nhà cổ của người H'Mông, người Dao, người Tày được bảo tồn nguyên vẹn, nơi lễ hội và tập tục được tái hiện hàng ngày. Chính vì cách làm đó, Fansipan Legend là khu du lịch đầu tiên tại Việt Nam được World Travel Awards vinh danh liên tiếp là “Điểm du lịch văn hóa hàng đầu thế giới”.
Và họ không dừng lại. Năm nay, Sun World Hà Nam lấy cảm hứng từ nghệ thuật Múa Rối Nước, Sun World Vũng Tàu lấy ý tưởng từ sông nước Nam Bộ, còn Sun World Sầm Sơn lại kể lại truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh và sử thi Đẻ đất Đẻ nước. Mỗi công viên là một vũ trụ IP riêng, được đăng ký bản quyền về kiến trúc và kịch bản.
Vingroup lại tạo IP từ nhân vật khám phá thế giới cổ tích
Nếu Sun Group tạo IP từ lễ hội và kiến trúc, thì Vingroup lại tạo IP từ nhân vật, theo đúng mô hình của thế giới cổ tích.
19h30 mỗi tối tại Quảng trường Thần Thoại trong VinWonders Nha Trang, show diễn Show bắt đầu. Đó là câu chuyện về cô công chúa Tata và những người bạn trong hành trình khám phá thế giới cổ tích. Cô bé Tata không có thật, nhưng hàng triệu đứa trẻ Việt Nam đã biết đến cô bé. Vingroup đã tạo ra một vũ trụ mang tên Tata World, với Stunt Show “Rise of the Ocean Princess” là show hành động đa phương tiện đầu tiên lấy cảm hứng từ chính những nhân vật này.
Đó là một nước cờ rất khôn ngoan về tài sản trí tuệ. Khi bạn sở hữu nhân vật, bạn sở hữu mọi thứ: vé vào cửa, đồ chơi, quần áo, và cả những căn biệt thự Vinpearl nằm cạnh công viên. Theo Brand Finance, Vinpearl đã vươn lên thành thương hiệu khách sạn mạnh nhất thế giới năm 2026 với chỉ số sức mạnh thương hiệu BSI 95.4/100, vượt qua nhiều ông lớn quốc tế. Sức mạnh đó không đến từ số phòng. Nó đến từ khả năng kể chuyện. Hiện Vinpearl đang vận hành 30 cơ sở khách sạn tại 17 tỉnh thành với hơn 15.900 phòng, 3 công viên chủ đề và 2 công viên bảo tồn động vật bán hoang dã. Nhưng thứ kết nối tất cả lại là những nhân vật IP như Tata.
Ông Nguyễn Khánh Ngọc, một nhà nghiên cứu về công nghiệp văn hóa từng nhận định, ở Việt Nam đã hình thành những thương hiệu show thực cảnh do tư nhân đầu tư như “Tinh hoa Bắc Bộ” của Tuần Châu và “Ký ức Hội An” của Gami. Đó chính là những tài sản trí tuệ tư nhân đầu tiên của ngành văn hóa.
Khi bất động sản trở thành một phần của công nghiệp văn hóa
Nhưng câu chuyện của Tuần Châu cũng là một bài học đắt giá về việc sở hữu trí tuệ.
Khi vở diễn “Tinh hoa Bắc Bộ” ra mắt, đạo diễn Việt Tú đã quảng bá kịch bản “Ngày Xưa” như một tác phẩm của mình. Phía Tuần Châu Hà Nội lập tức khởi kiện. Chuyên gia pháp lý khi đó đã phân tích rất rõ: Theo hợp đồng đã ký và theo quy định pháp luật, Công ty Tuần Châu đã đầu tư toàn bộ kinh phí cho việc sáng tạo tác phẩm “Kịch bản vở diễn thực cảnh Ngày Xưa” nên họ là chủ sở hữu duy nhất, nắm trong tay quyền công bố và quyền khai thác. Một vở diễn có 140 diễn viên nông dân và hơn 400 nhân sự kỹ thuật, nếu không có hợp đồng chuyển giao quyền tác giả rõ ràng, 500 tỷ đồng đầu tư có thể rơi vào tay người khác chỉ trong một đêm.
Bài học đó cho thấy, trong bất động sản nghỉ dưỡng, đầu tư vào văn hóa không chỉ là xây một sân khấu cho đẹp. Đó là một cuộc đầu tư vào tài sản trí tuệ và phải được bảo hộ như một tài sản.
Hãy nhìn lại Cocobay Đà Nẵng. Dự án 11.000 tỷ đồng từng được kỳ vọng là tổ hợp du lịch giải trí lớn nhất miền Trung, nhưng thất bại vì họ bán lời hứa lợi nhuận condotel 12% chứ không bán một IP văn hóa có thật. Không có show diễn, không có nhân vật, không có lễ hội có bản quyền, nên khi dòng tiền đứt, không còn gì níu chân du khách. Dự án phải chuyển đơn kêu cứu sang cơ quan cảnh sát điều tra, và hàng ngàn chủ sở hữu đến nay vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu.
Ngược lại, một căn biệt thự ở Sun Premier Village Phú Quốc hay ở Vinpearl Nam Hội An có giá cao gấp đôi, gấp ba so với đất nền xung quanh, không phải vì viên gạch ở đó tốt hơn. Vì người mua biết rằng, mỗi tối cuối tuần, con họ sẽ được xem pháo hoa, được gặp công chúa Tata, được đi giữa Bản Mây của người H'Mông.
Đó là lúc bất động sản đã trở thành một phần của công nghiệp văn hóa. Và tài sản trí tuệ chính là sổ đỏ vô hình của nó.
Phạm Tài
