Việt Nam khởi động Dự án bảo vệ tầng ozone SMS-MP

Sự kiện do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành chủ trì, thu hút khoảng 150 đại biểu đại diện các Bộ, ngành Trung ương, Ngân hàng Thế giới (WB), Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), cùng các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp.

Dự án SMS-MP do Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal tài trợ không hoàn lại, triển khai trong giai đoạn 2026 – 2031. Dự án đã chính thức có hiệu lực thực hiện từ ngày 29/4/2026 và được phê duyệt theo Quyết định số 2368/QĐ-BNNMT của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò cơ quan chủ quản, giao Cục Biến đổi khí hậu làm Chủ Dự án; WB là cơ quan thực hiện chính và UNEP là cơ quan phối hợp thực hiện.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu cùng đại diện các cơ quan nhấn mạnh, kể từ khi tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal vào năm 1994, Việt Nam luôn thể hiện là một thành viên có trách nhiệm, tuân thủ đầy đủ các cam kết quốc tế và đạt được nhiều kết quả tích cực. Việc triển khai Dự án SMS-MP tiếp tục cụ thể hóa Quyết định số 496/QĐ-TTg ngày 11/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch quốc gia quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone và chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát. Điều này đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng nhu cầu làm mát ngày càng gia tăng do tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa với các mục tiêu quốc gia về chuyển đổi xanh, nâng cao hiệu quả năng lượng và hướng tới phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050.

Mục tiêu tổng quát của Dự án SMS-MP là hỗ trợ Việt Nam loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC-22 từ ngày 1/1/2030, chủ yếu trong lĩnh vực dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị lạnh và điều hòa không khí. Đồng thời, giai đoạn 2024 – 2028 duy trì mức tiêu thụ các chất HFC không vượt mức cơ sở và bắt đầu giảm 10% từ ngày 1/1/2029. Bên cạnh đó, dự án đặt mục tiêu thúc đẩy các công nghệ thay thế không có tiềm năng làm suy giảm tầng ozone, giá trị làm nóng lên toàn cầu thấp, nâng cao hiệu suất năng lượng và cắt giảm lượng phát thải hàng năm lên tới 6,1 triệu tấn $CO_2$ tương đương.

Dự án SMS-MP bao gồm 4 hợp phần triển khai chính: Giảm tiêu thụ HFC trong lĩnh vực sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị lạnh và điều hòa không khí di động; Giảm tiêu thụ HFC trong sản xuất và dịch vụ sửa chữa thiết bị lạnh thông qua chuyển đổi công nghệ; Loại trừ HCFC trong dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị lạnh; và Quản lý, điều phối, giám sát, đánh giá dự án.

Để đảm bảo tính bền vững, dự án tập trung phát triển nguồn nhân lực và tăng cường kiểm soát thương mại. Trọng tâm bao gồm nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý và lực lượng hải quan nhằm ngăn chặn buôn bán bất hợp pháp các chất bị cấm; lồng ghép nội dung quản lý chất được kiểm soát và thực hành giảm rò rỉ môi chất lạnh vào chương trình đào tạo của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo yêu cầu kỹ năng xanh; đồng thời tổ chức đào tạo, đánh giá và cấp chứng chỉ cho đội ngũ kỹ thuật viên. Đáng chú ý, dự án sẽ thí điểm sản xuất, đánh giá công nghệ sử dụng môi chất lạnh có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp cho hệ thống điều hòa không khí trên toa xe đường sắt để làm cơ sở đề xuất lộ trình chuyển đổi thực tiễn.

Khẳng định cam kết đồng hành, ông Nguyễn Duy Sơn, Quyền Giám đốc vận hành Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam đánh giá cao nỗ lực của Việt Nam và tuyên bố WB luôn sẵn sàng phối hợp chặt chẽ để thực hiện thành công dự án. Hội thảo cũng ghi nhận sự chủ động trao đổi cơ chế phối hợp liên ngành giữa Cục Biến đổi khí hậu với Cục Hải quan, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt. Sự tham gia tích cực của các cơ quan nhà nước, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp được xem là yếu tố then chốt để các kết quả của Dự án SMS-MP duy trì tính bền vững, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế phát thải thấp tại Việt Nam.