Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Thông tư quy định về quản lí nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, KHCN và ĐMST, do Bộ GDĐT tài trợ, đặt hàng.
Thông tư mới được xây dựng để thay thế Thông tư số 15/2024/TT-BGDĐT ngày 20/11/2024, trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025.
Mở rộng phạm vi từ khoa học, công nghệ sang đổi mới sáng tạo
So với Thông tư số 15, dự thảo Thông tư mới mở rộng phạm vi quản lí nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Quy định mới tạo hành lang pháp lí cho toàn bộ quá trình triển khai nhiệm vụ, từ tài trợ, đặt hàng, thẩm định, giao nhiệm vụ, quản lí, tổ chức thực hiện đến chấm dứt, thanh lí và đánh giá nhiệm vụ.
Phạm vi áp dụng cũng không chỉ giới hạn ở các đơn vị trực thuộc Bộ GDĐT mà còn mở rộng tới các cơ sở giáo dục đại học tư thục, tổ chức và cá nhân có liên quan.
Điểm mới này cho thấy định hướng chuyển từ cách tiếp cận thiên về quản lí một “đề tài” sang quản lí một quy trình rộng hơn, bao quát từ hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ đến đổi mới sáng tạo, chuyển giao và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Nếu Thông tư số 15 tập trung vào các đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ, dự thảo mới đã bổ sung nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, một loại hình nhiệm vụ nhằm đổi mới công nghệ, phát triển quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao năng suất, chất lượng và hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.
Việc bổ sung loại hình nhiệm vụ này hướng tới nâng cao khả năng ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Phân loại nhiệm vụ gắn với yêu cầu về sản phẩm
Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là việc phân loại cụ thể các loại hình nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời quy định các sản phẩm tương ứng với từng loại hình.
Đối với nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản, sản phẩm được yêu cầu có công bố khoa học trên các tạp chí quốc tế có uy tín và hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh.
Đối với nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ, yêu cầu được đặt trọng tâm vào công nghệ, quy trình, sản phẩm, giải pháp và mô hình có khả năng ứng dụng, chuyển giao hoặc thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây là một trong những yêu cầu bắt buộc trong hoạt động nghiên cứu khoa học của các cơ sở giáo dục đại học.
Trong khi đó, nhiệm vụ đổi mới sáng tạo được định hướng mạnh vào khả năng đưa tri thức và công nghệ ra thực tiễn. Dự thảo cho phép Hội đồng xét tài trợ, đặt hàng và Tổ thẩm định có sự tham gia của doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia về đổi mới sáng tạo.
Dự thảo cũng ưu tiên các nhiệm vụ có sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, nhà đầu tư, quỹ đầu tư hoặc chuyên gia có kinh nghiệm về ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ.
Tăng cường liên kết nhà trường, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư
Việc đưa doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia có kinh nghiệm thương mại hóa vào quá trình xét tài trợ, đặt hàng và thẩm định nhiệm vụ cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận đối với hoạt động nghiên cứu.
Thay vì chỉ tập trung vào quá trình nghiên cứu và các kết quả học thuật, dự thảo chú trọng hơn đến khả năng ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa ngay từ quá trình lựa chọn nhiệm vụ.
Cách tiếp cận này được kỳ vọng tăng cường hiệu quả hợp tác giữa nhà trường, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư, qua đó hạn chế tình trạng kết quả nghiên cứu chỉ dừng lại trong phạm vi phòng thí nghiệm hoặc các công bố khoa học.
Việc ưu tiên các nhiệm vụ có sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức và nhà đầu tư cũng cho thấy định hướng tăng cường sự gắn kết giữa hoạt động nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn, đồng thời nâng cao khả năng đưa kết quả nghiên cứu và công nghệ vào khai thác, ứng dụng.
Phân rõ những nội dung cần điều chỉnh
Dự thảo cũng có sự thay đổi trong cơ chế quản lí quá trình thực hiện nhiệm vụ, theo hướng phân định rõ những nội dung phải thực hiện thủ tục điều chỉnh và những nội dung tổ chức chủ trì có thể chủ động quyết định, chịu trách nhiệm.
Theo đó, các nội dung lớn như chủ nhiệm nhiệm vụ, mục tiêu, nội dung và kết quả cuối cùng, thời gian thực hiện, tổng kinh phí và quyền sở hữu trí tuệ thuộc nhóm phải thực hiện thủ tục điều chỉnh.
Đối với các nội dung khác không thuộc nhóm này, tổ chức chủ trì được chủ động quyết định, đồng thời có trách nhiệm giải trình và cập nhật thông tin trên nền tảng số hoặc báo cáo cơ quan quản lí trong thời hạn 7 ngày.
Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng mọi thay đổi phát sinh trong quá trình nghiên cứu đều phải trải qua một quy trình hành chính, đồng thời vẫn duy trì trách nhiệm của tổ chức chủ trì trong việc quản lí và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và đổi mới sáng tạo
Một điểm đáng chú ý khác của dự thảo là quy định về việc chấp nhận rủi ro trong trường hợp kết quả thực hiện nhiệm vụ không đạt được mục tiêu đề ra.
Đây là nội dung có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, bởi nghiên cứu, nhất là các nghiên cứu mới và mang tính thử nghiệm, luôn có khả năng không đạt được kết quả như dự kiến ban đầu.
Cơ chế chấp nhận rủi ro theo quy định được kỳ vọng tạo cơ sở khuyến khích nghiên cứu mới, nghiên cứu có tính thử nghiệm và các hoạt động đổi mới sáng tạo, đồng thời phân biệt giữa rủi ro khoa học với các hành vi vi phạm trong quản lí và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Cùng với việc mở rộng phạm vi quản lí sang đổi mới sáng tạo, quy định này được xem là một bước đi nhằm tạo môi trường linh hoạt hơn cho hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ và thử nghiệm các giải pháp mới.
Đẩy mạnh số hóa và công khai kết quả
Dự thảo Thông tư cũng đẩy mạnh số hóa hoạt động quản lí nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo đó, hồ sơ đăng kí có thể được gửi thông qua cổng dịch vụ công trực tuyến hoặc nền tảng số quản lí khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.
Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, tổ chức chủ trì có trách nhiệm cập nhật tình hình triển khai trên nền tảng số, số hóa hồ sơ và công khai quy trình, kết quả thực hiện nhiệm vụ trên trang thông tin điện tử của đơn vị.
Quy định này hướng tới tăng cường quản lí trên nền tảng số, đồng thời nâng cao tính công khai và khả năng theo dõi quá trình triển khai nhiệm vụ.
Với việc mở rộng loại hình nhiệm vụ, chú trọng yêu cầu đầu ra, tăng sự tham gia của doanh nghiệp và nhà đầu tư, cùng cơ chế chấp nhận rủi ro khoa học và đẩy mạnh số hóa, dự thảo Thông tư cho thấy định hướng đổi mới trong quản lí hoạt động KHCN và ĐMST do Bộ GDĐT tài trợ, đặt hàng.
Trong đó, điểm nhấn quan trọng là đưa hoạt động nghiên cứu tiến gần hơn tới ứng dụng thực tiễn, chuyển giao và thương mại hóa, qua đó tăng cường kết nối giữa các cơ sở giáo dục đại học, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư, hướng tới nâng cao hiệu quả khai thác các kết quả nghiên cứu.
Quỳnh Trang
